De schoonheid van het verval

Hoi Rini.

Ook ik kan smullen van je elegante schrijfstijl en vind ik net als jij het najaar een van de mooiste seizoenen. Toch wil ik een puntje maken.

Je schrijft over vetter voer en zelfs over speklagen.
Ik ben het daarmee niet helemaal mee eens en wel om de volgende reden.

Laten we eens naar de natuur kijken en karpers in het wild.
In dit jaargetijde (je schreef het al) begint plantaardig materiaal al in rust te gaan danwel af te sterven. Onze koi en karpers zijn omnivoren die zowel plantaardig als dierlijk voedsel tot zich nemen.
In het najaar is er dus steeds minder plantaardig voedsel voor koi en karpers beschikbaar en uiteindelijk bijna uitsluitend nog dierlijk voedsel. Dit dierlijke aquatische voedsel zoals mosselen, schaal en schelpdieren, garnaaltjes enz. hebben een behoorlijk hoog eiwitgehalte. Het vetgehalte van deze voedseldieren is vrij laag.
Daarbij gaan onze koi bij dalende watertemperaturen (herfst/winter) zichtbaar in rust. Er is in het najaar nog wel even een opleving in de voedselbehoefte omdat hun instinct aangeeft dat er een periode van schaarste in het verschiet ligt.
Uiteindelijk zien we dat onze koi steeds vaker en langer rusten en niet meer de ganse dag rondzwemmen (op zoek naar voedsel). In onverwarmde vijvers uiteraard.
Voor de energie die een karper en koi nodig hebben om te zwemmen, ademhalen, verteren enz. gebruiken ze in eerste instantie het vet in hun voeding als brandstof. Zeg maar de benzine voor hun motortje. Daarna kunnen ze vrij gemakkelijk de suikers (koolhydraten) gebruiken als energiebron. Zelfs eiwit kunnen ze omzetten naar bruikbare energie.
Nu het vetgehalte in koivoer doorgaans meer dan voldoende is voor een traag zwemmende en rustieke vis als koi, is een hoog of hoger vetgehalte in de koudere periodes niet aleen tegennatuurlijk, maar ook overbodig. Onze koi gaan namelijk in rust en zwemmen of bewegen steeds minder. Dus minder energiebehoefte, dus minder vetbehoefte.
Geef je wel (te) vet voer, dan zullen onze koi dit vet niet gebruiken als brandstof, maar het ophopen in organen en spierweefsel. Dit is ongezond en geeft risico op orgaanvervetting zoals lever en nieren.
Een speklaag is al helemaal taboe. Zeker niet tegen de koude, want onze koi zijn koudbloedig en noch een speklaag, nog een slijmlaag hebben de functie van isolatie. Hun lichaamstemperatuur is slechts 1-2 graden hoger dan hun omgevingstemperatuur.
Het is wel zo dat een koi en karper in de zomermaanden, wanneer er volop voedsel te vinden is, al bezig is met het opbouwen van een winterreserve. Veel hobbyisten staan daar niet bij stil. Zomer... winterreserves?
Deze winterreserve is niet zozeer een speklaag, maar men spreekt hier van een nutriëntenpool. Dit is de verzamelnaam voor een hele reeks voedingsstoffen die opgeslagen worden (voornamelijk in het aanwezige vet en ook spiermassa) voor gebruik in de schaarse wintermaanden.
Bedenk ook dat wanneer het water echt koud is, onze koi als het goed is bijna volledig in rust op de bodem van de vijver doorbrengen en derhalve heel weinig brandstof (vet) nodig hebben voor zwemmen enz.
Zelfs de ademhaling is langzamer. Ook door het hogere zuurstofgehalte in koud water.

We moeten er dus voor waken een koudbloedig dier zoals onze koi en karper te vergelijken met een warmbloedig dier zoals bijvoorbeeld een beer. De laatste is absoluut gebaat bij een dikke speklaag om de winter door te komen. Onze koi en karper niet.
Ook verteren koi en karpers hun voedsel m.b.v. enzymen in de darm. Bij lage watertemperaturen zijn er voornamelijk nog enzymen in de darm aanwezig die eiwitten kunnen afbreken. Logisch, want er zijn veel minder andere voedingsstoffen beschikbaar in het natuurlijke dieet.
Opmerkelijk hierbij is dat de enzymen die verantwoordelijk zijn voor de opname van eiwit nog het langst actief blijven bij lage watertemperaturen. Maar ook heel logisch als je kijkt naar het natuurlijke voedsel wat nog aanwezig is bij lage watertemperaturen.

Aangezien de meeste koivoeders behoorlijk hoge (verborgen) suikergehaltes bevatten en ook vet, is het risico op vervetting aanwezig. Koolhydraten bestaan zoals je weet uit zetmeel en suikers. De koolhydraten en de aanwezige suikers hebben onze koi niet nodig om in hun energiebehoefte te voorzien. Daar gebruiken ze het vetgehalte in het aanwezige voer al voor. Gevolg is dat deze koolhydraten en hun suikers omgezet worden naar vet wat zich ophoopt in hun organen en spierweefsel.

Als karpervissers weten we dat karpers en koi toch gek zijn op zoetigheid (suikers). Dit is niet omdat ze daar zo'n behoefte aan hebben, maar omdat suikers wateroplosbaar zijn. De z.g.n. triggers. Ze zullen het vast ook wel lekker vinden net als wij, maar gezond zijn deze suikers niet. Belangrijker nog... suiker komt in het natuurlijke dieet van karpers en koi niet voor.
Hooguit wat ingewaaid graan of zaden en een hele primitieve vorm van koolhydraten in de vorm van cellulose (plantaardig voedsel/algen).

Mijn bescheiden advies is om je koi een goed voer te geven wat afgestemd is op de seizoenen en hun bijbehorende watertemperatuur. Zeker in de zomer en het najaar. Zo zorg je ervoor dat de koi inderdaad een goede body hebben, gezond zijn, een defensieve slijmlaag kunnen opbouwen en een goed gevulde nutriëntenpool om de lange schaarse en schrale wintermaanden glansrijk door te komen zonder gewichtsverlies.

Conclusie: overdaad schaadt.
Vetgehaltes voor het najaar en de winter tussen de 6% en 8%.

Thoughts from a simple koi keeper.

Mike
P.S. Mochten er mensen zijn die wat meer willen weten over deze materie, dan wil ik best graag een lezing geven in Arendonk. Uiteraard met instemming van Luc. In ieder geval een leuke aangelegenheid om weer eens met een ploeg bij elkaar te komen en Arendonk op stelten te zetten :-)

Bedankt voor je reactie, Mike. Uiteindelijk zie ik dat je het voor het grootste gedeelte toch met me eens bent, want zover liggen onze voorkeuren van vetpercentages in koivoer niet uit elkaar.
Tegenwoordig wordt veel aandacht geschonken aan de eiwitten in het voer en de hoogte van de percentages en minder aan vetten.
Ik zeg het maar dat voor onze koi vet vooral een licht verteerbare (laag smeltpunt) energiebron is ten behoeve van het bewegingsmechanisme en de stofwisseling. Vetten en vetzuren zijn uiterst belangrijk als bestanddeel van de voeding voor onze koi. Ze zijn opgebouwd, zoals je weet, uit glycerol en daaraan gekoppelde vetzuren. De onverzadigde vetzuren zijn nodig voor gezondheid en kleuren.
Ik ben het volledig met je eens dat in een vijver er in principe slechts een beperkte bewegingsruimte aanwezig is voor onze koi, waardoor een te grote hoeveelheid vet de organen (hart en lever) kan beschadigen. Een energieleverancier als vet moet dus binnen bepaalde toleranties aan het voer toegevoegd zijn. Wat ik in onze maatschappij zie, is dat vet in het verdomhoekje zit. Iedereen heeft het over slank, mager enz. Die trend zie ik ook terug in sommige visvoeren, waar het vetpercentage onder de 5% ligt. Onderzoeken hebben aangetoond dat een omnivoor, zoals een koi, een minimaal vetpercentage van 5% in zijn dieet nodig heeft. Dat is de onderkant. De bovenkant ligt op 9%. Vandaar mijn pleidooi voor visvoer met de bovenkant van het vetpercentage als bestanddeel in deze periode van het jaar.
Uiteraard zijn alleen vetten geschikt die ook bij lagere watertemparturen nog vloeibaar zijn.
Dierlijke vetten bijvoorbeeld van warmbloedige dieren zoals koeien en varkens, zijn gestold bij koud water en daarom als bestanddeel van voer ongeschikt. Het wordt onverteerd uitgescheiden.
Plantaardige vetten, zoals die in tarwekiemen voorkomen, zijn dan wel weer geschikt. Is dat de reden waarom winter-visvoer in hoofdzaak tarwekiemen als bestanddeel heeft? (niet jouw voorkeur, dat weet ik)
Enzymen zijn altijd belangrijk. Ze zijn essentieel voor de spijsvetering omdat ze de ketens van vetzuren afbreken zodat ze beter in het lichaam worden opgenomen.
Waar het uiteindelijk om gaat, is dat onze koi een vetreserve heeft die hij in de winter kan aanspreken. Zonder die reserve krijgen we een uitgemergelde vis, want er is geen koi en geen karper die de gehele winter stofstijf op zijn buik blijft liggen. Zeker niet in koivijvers die in een onrustige omgeving gesitueerd zijn (spelende kinderen enz.). Ze verbruiken dus altijd energie.

groetjes

Rini,Mike,
Ik vond het weer leerzaam!

Hallo Rini.

Ik ben het zeker op veel punten met je eens. Het is ook niet de eerste keer dat wij uitgebreid over koivoer hebben gediscussieerd.
Inderdaad wordt het accent te vaak en teveel gelegd op de eiwitten. Hoewel erg belangrijk voor de groei, zijn de vetten onmisbaar voor de vertering van deze eiwitten. Eten kost nu eenmaal energie en daar is brandstof voor nodig. Vandaar dat ik erg veel waarde hecht aan brandstoffen van de hoogste kwaliteit. Ook omdat Koi betrekkelijk weinig vet in hun voedsel nodig hebben kun je voor de beste kwaliteit gaan. Met name de koudgeperste oliën en vetten zijn in dit opzicht superieur aan oliën en vetten die door (hoge) verhitting zijn verkregen. Door niet te verhitten is de opbrengst weliswaar lager, maar de kwaliteit des te beter. Alle zo belangrijke en vaak onmisbare vetzuren blijven in tact en dat is inderdaad uiterst belangrijk.

Dat vet in het verdomhoekje zit heeft natuurlijk wel zijn oorzaak. De slechte vetten zijn nu eenmaal erg aantrekkelijk en lekker. Op zich niet eens zo schadelijk, vooropgesteld dat we ze wel verbranden en daar zit hem nu vaak het probleem. Te weinig beweging.
Dat geldt ook voor de meeste Koi. Niet eens zozeer de vaak kleine behuizing of overbezetting, maar Koi en Karper zijn nu eenmaal geen wilde zalmen op een woeste rivier. Dus hun energiebehoefte is daarom ook laag. Vandaar mijn waarschuwing om Koi vooral niet te vet te voeren.
Kun je daarentegen voor periodieke stevige stroming zorgen in de vijver, dan komt dat hun body zeker ten goede en verbranden ze ook een deel van het overtollige vet.
Nu hopelijk niet ineens allemaal een golfslagbad van je vijver maken, maar af en toe eens flink het water rondpompen kan zeker geen kwaad.

En ach eiwitten, die moeten wel van goede kwaliteit zijn wil je Koi er van kunnen groeien. Maar dat is weer een heel ander hoofdstuk :-)

En aan tarwekiemen wordt onder Japanse invloed gewoon veel te veel magische eigenschappen toebedeeld. Een prachtig plantaardig product met alle noodzakelijke aminozuren en rijk aan Omega 3 en 6 vetzuren, maar het blijft een plantaardige voedingsstof en daar kunnen Koi helaas niet echt goed van op gewicht blijven. Zeker niet in de winter. De samenstelling van de enzymen in de darm van een Koi bij lage watertemperaturen is veranderd ten opzichte van de zomer en afgestemd op het aanwezige natuurlijke voedsel en daar zit nauwelijks nog plantaardig voedsel bij.

Combineer je tarwekiemen echter met gezonde vetten en een flinke dosis topkwaliteit aquatische eiwitten, dan kom je al veel dichterbij de samenstelling van natuurlijke voedselbronnen in koud water.

En jij weet als geen ander wat karpervissers ten deel valt die mosselbanken weten te vinden in de winter ;-)

Groet en wie weet tot zondag,

Mike

Luc, ik kijk al reikhalzend uit naar een lezing van Mike over deze belangrijke en boeiende materie binnenkort in Arendonk, zoals door Mike zelf gesuggereerd. Naar mijn aanvoelen, gezien de meesten onder ons toch leken zijn in deze materie, succes qua opkomst gegarandeerd!

Ongelooflijk boeiend trouwens dat twee titanen op dit vlak hier ongeremd met elkaar in discussie gaan; en dit ten bate van ons aller (povere) kennis ter zake.
Hopelijk wordt hieraan binnen afzienbare tijd een vervolg gebreid in Arendonk.