Pseudomonas - Aeromonas.

Pseudomonas - Aeromonas.Vijveren is geen evidente zaak, het vraagt veel verborgen kennis, zoals ik het zou willen noemen, en er wordt weinig openlijk over gesproken.

Eigenlijk zou je een jaar naar school moeten gaan om te begrijpen hoe je goed moet vijveren. Door de jaren heen, heb ik intussen veel ervaring opgedaan, met schade en met schande, en nog kan je iedere dag leren.


Tegenwoordig wordt ik regelmatig gebeld door mensen, waarvan veel "niet klanten" die een probleem hebben in de vijver. Eigenlijk wordt ik tegenwoordig zelfs iets te veel gebeld, zodat het zelfs verontrustend wordt.

De meeste problemen zijn altijd dat de koi lusteloos zijn, en dat de koi verschijnselen vertonen van ontstekingen, gepaard gaande met gaten etc...Op afstand een oplossing geven is bijna uitgesloten, want je kan geen diagnose stellen zonder onderzoek, daarom trek ik er tegenwoordig regelmatig op uit om bij de mensen langs te gaan. De grote boosdoener in deze zijn de Pseudomonas/Aeromonas bacteriën. Velen onder u zullen er nog nooit over gehoord hebben, anderen luisteren er met afschuw naar.

Om een gezonde vijver te hebben moet de relatie tussen de goede bacteriën en de slechte bacteriën (pathogene bacteriën) een relatie hebben van 1 op 5 of 1 slechte bacterie op 5 goede bacteriën. Ze zijn nu eenmaal aanwezig de slecht bacteriën, dus kan je er ook niet omheen. Om dit te kunnen weten moet je helaas een onderzoek van je water laten doen, die ook de waardes kunnen bepalen.

Men spreekt dan over de volgende waarden:
Totaal kolonie getal: totaal van goede en slechte bacteriën. Mag niet hoger dan 30 000 zijn.
Enterobacteriëen: (darmbacteriën) mag niet hoger dan 500 zijn.
Schimmels en gisten: moet onde de 500 kolonie vormende eenheden zijn per ml.
Pseudomanaden/ Aeromanaden: moet onder de 500 zijn.

Ik ga me in de toekomst ook meer specialiseren in die waterwaardes om die op eenvoudige manier te laten testen. Dus later meer hierover. Verder wil ik ook wat meer informatie geven over Aeromonas en Pseudomonas, en dit via een stuk van Tim Barbé over deze materie.

Zowel Aeromonas als Pseudomonas bacteriën behoren tot de groep der Vibrionaceae. Binnen hun groep is verdere opsplitsing zeer complex. Aeromonas kiemen kunnen meestal groeien bij 37°C, de temperatuur die in labo’s standaard gebruikt wordt voor bacteriologisch onderzoek van zoogdieren. Deze, we noemen ze mesofiele Aeromonas species, kennen we vooral onder de naam A. Hydrophila maar eigenlijk zijn er al minstens 14 soorten van bekend die desondanks als vispathogeen steeds A. Hydrophila of A. Sobria benoemd worden.

Een gevreesde Aeromonas is de A. Salmonicida, deze wil niet groeien bij 37°C wat zijn verwantschap met visziekten al meer benadrukt, we noemen ze psychrofiel. Ook Pseudomonas Fluorescens, de belangrijkste koipathogene Pseudomonas, wil niet of maar heel traag groeien bij 37°C. Bij 4°C groeien bovenvermelde A./P. soorten gewoon door, wel aan een iets trager tempo. Het zijn allen gram-negatieve kiemen en vormen geen sporen.

In veel gevallen is de betrokkenheid van bacteriën bij een aandoening vrij duidelijk op te merken. Weefsel is weggevreten, open “wonden”, tekenen van septicaemie,.. Veel mensen vragen zich dan af waaraan hun koi zich zodanig kan beschadigd hebben maar meestal begint dit met een klein defect bijvoorbeeld een ontstoken schub die ondermijnd wordt door ziekteverwekkende bacteriën (die zijn in elke vijver toch zowieso aanwezig), gaat opzetten en op korte tot middellange termijn krijg je een lelijke geïnfecteerde wonde met uitval van schubben.

Wanneer dit zich op de rug van de koi bevind krijg je het snel in de “gaten”, maar infecties van de muil of buik worden veelal pas heel laat opgemerkt. Zeker in zulke gevallen neemt het aantal ziekteverwekkers in de vijver sterk toe : de hele beschadigde zone van de vis gaat dienst doen als feestmaal voor de bacteriën waardoor die zich in overvloed vermeerderen. Aldus neemt de infectie-druk in de vijver sterk toe en kunnen meerdere vissen bacterieel ziek worden.

In weinig gevallen zijn de bacteriën echter dermate virulent dat ze op zichzelf de infectie initieel kunnen aangewoekerd hebben. Daarom is het altijd van cruciaal belang om na te gaan welke andere factoren van negatieve invloed kunnen geweest zijn bij zulk een ziektegeval en is het essentieel om de waterkwaliteit en aanwezigheid van parasieten op zijn minst ook na te gaan. Om (nog) maar eens in herhaling te vallen..

Aeromonas/Pseudomonas zijn zowieso in elke vijver aanwezig en wachten op een zwak moment van de koi om te kunnen aanvallen. Een vroege diagnose en behandeling (indien nodig) is belangrijk opdat het aantal ziekteverwekkers niet drastisch gaat stijgen en geen bijkomende slachtoffers gaat maken.

In de meeste gevallen gaat een infectie van buitenaf naar binnen de vis dringen. Soms echter kunnen de kiemen van binnenin naar buiten toe werken wat de prognose voor de vis niet ten goede komt. Als de bacterie zich in het lichaam gaat spreiden krijg je aantasting van verschillende organen met functieverlies, in dit geval kan je symptomen zien als buikwaterzucht en uitpuilende ogen.

Als een geïnfecteerde wonde van de huid afgesloten raakt van de buitenwereld kan zich een abces vormen waarin een veelheid aan etter gevormd wordt, veelal bezoedeld met bacteriën van het genus Serratia. In de zomer merk ik eerder infecties op waar Aeromonas overheersend is terwijl in de winter Pseudomonas Fluorescens vaker voor problemen zorgt. Zelfs bij een watertemperatuur van 4 tot 6°C trof ik deze laatste al enkele malen aan onder de vorm van een acute spreidende kieuwinfectie met sterfte

De mensen zelf zeggen meestal dat hun vis zich beschadigd heeft, open wonden of beschadigde vinnen heeft. Elke abnormale roodheid is verdacht, dit wijst meestal op ontsteking, wat niet wil zeggen dat er infectie mee gemoeid is!

Als dierenarts kijk je met een geoefend oog vooral naar het aspect van de wonde, de plaats, aantal vissen met symptomen, de relatie met andere factoren, ..

Bijvoorbeeld : een wonde kan sterk lokaal zijn en open, in dat geval is de term ulceratie (verzwering) op zijn plaats. Wanneer een infectie diffuser is, onder de schubben door loopt en dus niet scherp afgelijnd is benoem ik het liever als erythrodermatitis. In de literatuur gebruikt men beide termen veelal samen of door elkaar. Ulceratie komt vaak voor aan de snuit, de flank en aan de staart. Erythrodermatitis is eerder ter hoogte van de flank. Beide termen zeggen dus vooral iets over het aspect van de infectie. In zowat de helft of meer van de gevallen zijn de vinnen betrokken in het ziekteproces (vinrot).

Niet al wat rood en eventueel ontstoken is, is dus bacterieel geïnfecteerd. Soms is de rug van koi massaal besmet met huidwormen maar krijg je visueel het idee dat er iets ernstiger aan de hand is, soms heeft de koi effectief een schaafwonde opgelopen. In het eerste geval is een injectie met een wormdodend middel (of waterbehandeling voor een groep vissen) meestal afdoende, in het tweede geval de wonde lokaal behandelen met een ontsmettend en beschermend product.

Soms wordt de wonde overgroeid met algen en/of schimmels en zie je enkel een groene of witte ietwat pluizige waas lokaal op de vis. Schimmels en algen zijn in elke vijver aanwezig en profiteren van de huid van de vis die geen verweer meer kan bieden tegen hun invloed (afwezig zijn van slijm). Een persisterende schimmelinfectie over een grote huidwonde duidt er wel eens op dat er over de wonde zelf een stuk dode huid zit die dan verwijderd dient te worden.

Bij geschubde vissen kan bij een ernstige ontsteking (meestal met infectie) ontstekingsvocht in de schubzakjes ophopen waardoor de schubben recht komen te staan. Bij het uitoefenen van enige druk komt er dan behoorlijk wat vocht vrij. Soms wordt een hele zone van de geïnfecteerde huid ondermijnd, hier kunnen bovendien bloedingen ontstaan en op die manier gaat de vis veel vocht opnemen, zouten verliezen en bloedarmoede krijgen als er niet tijdig ingegrepen wordt.

Onmisbaar in het stellen van een definitieve diagnose, en als aanloop naar het bieden van de best mogelijke behandeling, is het isoleren van de betrokken bacterië(n), zijn soort bepalen of inschatten en het aanleggen van een antibiogram. Hiervoor wordt er door de dierenarts een staaltje genomen en later door hem of door een ervaren labo verder onderzocht.

Op een geïnfecteerde haard zitten duizenden bacteriën, maar omdat de meeste (ziekteverwekkende) kiemen met de microscoop er niet anders uitzien dan een heel klein bolletje of staafje (en dit al bij een vergroting van 1000x), kan je op die manier niets zeggen over de bacteriesoort. Daarom moet je ze laten vermeerderen totdat je zichtbare en zuivere kolonies krijgt, hiermee kan je verder werken.

Ook hier is ervaring en kennis essentieel. Het is weinig zinvol een staal voor kweek te nemen van een oude overwoekerde wonde, of van een plaats waar de bacteriën uitgeleefd zijn om het zo te stellen, je moet ze vatten op hun meest actieve plaats en moment. Met een “swab”, een soort van oorstokje dat geheel steriel in een omhulsel bewaard wordt, kan de gekozen geïnfecteerde zone bestreken worden. Wanneer het op cultuur brengen hiervan vrijwel onmiddellijk zal plaats vinden hoeft de swab niet op transportmedium gehouden te worden, anders wel. Hierin zitten de bacteriën veilig, vrij van contaminatie en hebben ze voeding om in leven te blijven maar niet om al volop te gaan groeien. Ze worden dan koel bewaard en zo snel mogelijk verder onderzocht. De werkdag van een koidokter zit er dan ook nog niet op bij thuiskomst s’avonds (laat).4
Voor het uitenten en dus op kweek brengen van de kiemen zijn diverse voedingsbodems beschikbaar. Hier is persoonlijke ervaring vooral doorslaggevend naar de keuze. Je gaat immers vaak omgevingsbacteriën mee opkweken (bijvoorbeeld Shewanella, Alcaligenes) en die heb je uiteraard niet nodig. Selectievere media kunnen een deel van die flora uitdunnen maar soms groeit dan ook de ziekteverwekker zelf niet meer.. Sommige Aeromonas groeien bijvoorbeeld niet op MacConkey agar (een soort van voedingsbodem).

Na 24u zijn de kiemen uitgegroeid tot zichtbare kolonies.
Op basis van diens uitzicht (macroscopisch en microscopisch), beweeglijkheid, geur, groeivoorkeur op diverse voedingsbodems krijgt men bijvoorbeeld al een goed idee over met welke kiem je te maken hebt. Verdere bijkomende testjes kunnen dat vermoeden bevestigen of ontkennen (bvb. oxidase, kligler). In geval van twijfel wordt, en indien nodig, het labo ingeschakeld die met meer testen naar biochemische karakteristieken een identificatie kunnen doen. In de toekomst zal rechtstreekse DNA-identificatie belangrijker worden.
Typisch voor bacteriën van het genus Aeromonas en Pseudomonas is dat ze ongevoelig zijn voor een bepaalde stof, het vibriostaticum O/129 genaamd. Dit zou dus kunnen dienen om te bepalen of een gekweekte bacterie tot deze groep kan behoren. Toch duikt soms een Aeromonas of Pseudomonas op die O/129-gevoelig is wat dit als diagnostisch criterium in een twijfelachtige situatie brengt.
Zelden haal je slechts 1 bacteriesoort uit een wonde (een zogenaamde reincultuur, dit zou het beste geval zijn), vaak komen Aeromonas en Pseudomonas naast elkaar voor, soms zie je zelfs 2 soorten Aeromonas of 2 soorten Pseudomonas opduiken uit één staal. Een bacterie opkweken is vrij eenvoudig, het interpreteren van het resultaat en uitzuiveren van de oorzakelijke kiem(en) daarentegen is specialistenwerk! Een Shewanella, Alcaligenes of andere kiem kunnen immers qua uitzicht en eigenschappen sterk gelijkend zijn met de Aermonas/Pseudomonas soorten waardoor verwarring snel gebeurd is.


Tim Barbé

Wat betreft het onderzoek naar de waarden van het water en de mogelijke behandelingsvormen, daar kom ik later even op terug.



Reacties

11 reacties tot nog toe

Heb het allemaal meegemaakt.Verschillende vissen hieraan verloren .Maar vooral niet opgeven en de bron opzoeken ,en die is er altijd wel .Een stuk waar vuil achterblijft,een dood stuk ... Ergens is er iets waar deze bact zich zonder probleem kunnen voortplanten.

johan on 31/08/2012 08:25

Ik denk dat een plantenfilter een hele grote bron kan zijn van slechte baccies. Misschien gaat hij er nog weer tussen vandaan...

Arjan on 31/08/2012 09:56

Om zo maar te veronderstellen dat het aan het plantenfilter ligt is veel te kort door de bocht in mijn ogen. Er zijn wel slecht aangelegde plantenfilters dat klopt. Maar dat geldt voor bijna alle filtersystemen. Als je ze laat versmeren dan gaan ze tegen je werken.
Zelf ben ik van het zo simpel mogelijk filteren maar daar gaat het nu niet over. Vaak zie je dat het grootste probleem onderhoud is.

Bij veel vis moet je veel meer vuil afvoeren. Bij een overbevolkte vijver is een paar kuubjes spoelen en bijvullen echt niet voldoende.

Leidingwerk: ook zo een punt. Sommige hebben zo een lage flow en niet de mogelijkheden de leidingen goed rechtstreeks op het riool te spoelen dat langzaam het leidingwerk versmeert. Daar kom je dan na een paar seizoenen achter in de vorm van ellende.

En zo zijn er legio aan voorbeelden waarbij een in de basis goed systeem niet werkt door verkeerde aanleg.

bv beadfilter of bakki shower met een prutspompje.

Ok mijn punt is duidelijk volgens mij.

Wim on 31/08/2012 11:30

De bron wordt nogal snel toegewezen aan planten filters stiltaande zone's etc. Ik denk persoonlijk dat het ook veel met de bezetting te maken heeft.
De vijver van Rini Groothuis is hier een mooi v.b. van er loopt een "gracht" langs met zeer veel planten en stilstaand water erin. En toch geen problemen zo ver ik weet. Er zijn zelf forums geheel toegewijd aan het filteren over/met planten. Deze mensen hebben ook geen problemen, wel stilstaande zones. Hebben die dan allemaal geluk ? Of zitten ze op een bacterie bom die nog moet ontploffen.

Ray on 31/08/2012 16:50

Koop je vissen op 1 plaats ,dan zal er al veel opgelost zijn.Sommige vijvers zijn echte duivenhokken.Gaan er misschien weer veel over zeuren,maar las onlangs een artikel op een forum waar ik de naam niet van schrijf dat al de vissen gestorven waren.Iets wat een vroeger lid al jaren geleden voorspeld had over die vijver.Kopen en verkopen en steeds nieuwe vissen.
Ook treed ik Arjan bij dat er veel problemen zijn met onze pf.

Johan on 31/08/2012 18:57

Ray, als ik het goed lees, wordt hier niet specifiek over een plantenfilter gepraat, of een plantenfilter de schuld gegeven van het probleem. Een plantenfilter is zoals je het zelf zegt een mogelijke bom die kan ontploffen. De meeste plantenfilters worden in subtraten gezet. Je moet de planten na enkele jaren er eens uithalen en kijken wat er allemaal in zit, en uit kan komen.

Ik veroordeel plantenfilters niet, maar ik informeer onze klanten wel nadrukkelijk dat ze de planten in bakjes moeten plaatsen boven de waterlijn, zodat de wortels vrij in het water hangen.

luc on 31/08/2012 19:21

Ik denk dat een plantenfilter word gezien als potentieel gevaar van mijn posting af komt. Ik wilde hiermee niet zeggen dat alle plantenfilters een potentieel gevaar vormen. Maar dat er toch enige oplettendheid moet zijn voor het planten filter, het ziet er groen en weelderig uit maar wie weet nu niet hoe het planten filter kan stinken als je het eens een week vergeet schoon te maken...



Arjan on 31/08/2012 20:12

ik had al 4 jaar op ry aeromonas problemen gatenziekte vinrot .in die 4 jaar draaide er een plantenfilter mee . alles in mandjes met substraat en voorzien van bodemafvoeren dit werd altyd goed schoongehouden .dit jaar het pf stil gelegd .en voor het eerst 0,0 problemen toeval misschien maar ik ben gestopt met het pf. ik heb ook het vermoeden dat eventuele temperatuurverschillen veroorzaakt door het pf ook geen goed doen .misschien weet iemand daar iets meer over. gr quint

quint on 31/08/2012 20:59

Degene die mijne vijver hebben gezien, weten wat ik aan filtering had gebouwd. Een plantenfilter waar er vele van dromen, met een ongelofelijke groei. Dan kan je denken wat je wil, het zuiver spoelen van een mangrovebos van wortels gaat niet. Er blijft vuil tussen de wortels zitten, dit gaat een tijdje goed tot er eens een warme week aankomt. Direct is er een explosie aan bacterie groei, dit was zichtbaar aan het gedrag van de koi's. Na het kort sluiten s'morgens zag ik dezelfde dag s'avonds al een verschil bij mijn koi's. Ik kan zelfs een foto opsturen naar Luc hoe een papyrus groeit van 10 bij 10 op drie maanden . Twee planten langs mijn grote airlift met wortels tot onder aan de airlift ( zit 190 diep ). Bij het verwijderen van deze planten op het einde van het jaar ( zijn niet winterhard ) vergeten mijn airlift af te zetten , een grote wolk vuil de vijver in . Even daarna , jawel mijne karachi twee schubjes open.Deze 12 kub filtering staat dit jaar leeg en doet niet meer mee, krijgt een ander bestemming volgend jaar. Ik ben voor puur natuur, maar ging veel te ver . Wat blijft erover als je alles weg filtert, ene bak spareine met in het midden spa bruis , de relatie 5 goede en 1 slechte bacterie gaat niet op in een heldere vijver , daar moeten er eens meer over gaan nadenken . Toen heb ik onze koivriend Ben en vrouw een keer op bezoek gehad en die heeft mijn knopke omgedraaid . Alles weg filteren en als het kan de nitraat nog even laten ontspannen door denetrificatie is werkelijk nul en nul wat er over blijft in het water .Dit jaar bewust de zeik over gelaten aan de beste filter die er bestaat , het algje , het vloeibare goud . Er zit veel meer in en rond het algje dan de meeste beseffen .De ganse vijver inhoud is eigenlijk een drager voor goede bacterien, hier kunnen we over een andere bacterie relatie praten dan in een heldere vijver .Hoe dikker de soep hoe dikker de slijmhuid , jongens wat zwemmen ze relaxed en de kleuren spatten eraf. Voor mij is het belangrijk om goed mechanisch te filteren, geen dode stilstaande plekken , de rest is voor moeder natuur .

Marcel D on 31/08/2012 22:39

Als je groen in de vijver wil,algen en drijvende planteneilanden!
Plantenfilters,hoe groot en mooi sommige ook zijn op den duur geven ze allemaal problemen.Vuil hoopt er toch in op.
Ze vragen voor een goede werking een zeer hoge doorstromingscapaciteit,
die zie je in de praktijk zeer zelden.
Heb zelf het idee dat je door niet goed werkende plantenfilters eerder te maken krijgt met Trichodina of Costia dan deze foute bacterieën.

jack on 01/09/2012 10:20

Ach voorbeelden van Plantenfilters die wel lopen zijn er ook genoeg. Jaren een plantenfilter gehad. Gewoon zonder mandjes flop er zo in. 1 keer per jaar snoeien. Dode plekken er in. Vijver heeft 4 jaar gedraaid. Daarna ging in verhuizen. Maar nooit problemen gehad. Mazzel ! Zou kunnen.

Wim on 03/09/2012 21:03